O projekcie

K

apela rorantystów to zespół, który działał na Wawelu od 1543 roku przez mniej więcej 300 lat. Został on powołany do życia przez króla Zygmunta I Starego, aby polifonicznym śpiewem uświetniać nabożeństwa odprawiane w kaplicy Zygmuntowskiej za zdrowie i dusze żyjących i zmarłych Jagiellonów. Przez trzy wieki działalności rorantyści zgromadzili bardzo bogate zbiory muzyczne, do naszych czasów dotrwała jednak jedynie część z nich. W rękopisach roranckich, sporządzanych przez cały czas aktywności zespołu, zachowało się kilkaset kompozycji. Są wśród nich dzieła mistrzów doby renesansu, takich jak Pierre Certon, Claude Goudimel czy Giovanni Pierluigi da Palestrina, kompozycje muzyków polskich – Sebastiana z Felsztyna, Marcina Paligona, Walentego Gawary czy Bartłomieja Pękiela, utwory Włochów działających na polskich dworach – Asprilia Pacellego, czy Franciszka Liliusa. Największa część repertuaru rorantystów wawelskich to utwory anonimowe.

Mimo że kapela rorantystów cieszyła się sporym zainteresowaniem badaczy, repertuar zachowany w zbiorach roranckich nie jest współcześnie znany słuchaczom –nie był dotąd nagrywany, ani prezentowany na koncertach. Zespół Męski Gregorianum pod dyrekcją Bereniki Jozajtis postanowił zmienić ten stan rzeczy, czego efektem jest projekt

Virgini Mariae Laudes

T

rzecia płyta z cyklu poświęconego wawelskiej kapeli rorantystów to spojrzenie na najstarszą część repertuaru roranckiego – wszystkie kompozycje nagrane przez Zespół Męski Gregorianum powstały najprawdopodobniej jeszcze w pierwszej połowie szesnastego wieku. Większość z nich związana jest oczywiście z kultem Matki Boskiej. Na uwagę zasługują tu kompozycje Sebastiana z Felsztyna († po 1543). Sebastian z Felsztyna to przede wszystkim teoretyk muzyki, autor traktatów o charakterze dydaktycznym, poświęconych zagadnieniom związanym z chorałem gregoriańskim, a także notacji muzyki polifonicznej. Nie był on związany z kapelą rorantystów, mimo to właśnie w zbiorach roranckich zachowały się trzy jego utwory maryjne. Co ciekawe, kompozycje te pojawiają się w kilku źródłach kapeli, sporządzanych w znacznych odstępach czasowych. Oznacza to, że twórczość Sebastiana była chętnie wykorzystywana przez rorantystów.

Anonimowa msza i wersy Alleluia, które znalazły się na płycie to najprawdopodobniej twórczość importowana. Cechy muzyczne tych utworów wskazują, że i one powstały na początku szesnastego stulecia.

Podobnie jak w przypadku poprzednich albumów Zespołu Męskiego Gregorianum poświęconych rorantystom swoistą klamrę stanowią tu dwa polifoniczne magnifikaty. Pierwszy to zachowany wyłącznie w wawelskim rękopisie Kk I.2 Magnificat Quarti Toni à voce pari Jeana Lhéritiera († po 1551) – kompozytora francuskiego działającego między innymi w Ferrarze, Rzymie i Awinionie. Drugi to Magnificat Quatri Toni Jacotina – twórcy francuskiego, śpiewaka kapeli papieskiej w Rzymie i kaplicy królewskiej w Paryżu. Na drugiej płycie cyklu roranckiego – Omnes Sancti Dei [2014] – znalazło się inne opracowanie kantyku tego kompozytora, również pochodzące ze zbiorów roranckich – Magnificat Tertii Toni.

Magnificat Quarti Toni a voce Pari Jean Lheritier
Alleluia. Ave Maria Sebastian z Felsztyna
Virgini Mariae Sebastian z Felsztyna
Missa II brevis - Kyrie Anonim
Missa II brevis - Gloria Anonim
Alleluia. Felix es sacra Virgo Maria Sebastian z Felsztyna
Missa II brevis - Credo Anonim
Alleluia. Post Partum Anonim
Missa II brevis - Sanctus Anonim
Missa II brevis - Agnus Dei Anonim
Alleluia. Veni Regina nostra Anonim
Magnificat Quarti Toni Jacotin

Wstęp do nagrań

O

ficjalnie Matka Boża została uznana za Królową Polski dopiero na początku XVII wieku. W 1608 roku włoskiemu jezuicie, ojcu Giulio Mancinellemu objawiła się Maryja i nakazała mu tak ją tytułować, jako że Polacy darzą ją wyjątkową miłością. Rzeczywiście, kult maryjny w Polsce był bardzo żywy i aktywny. Licznych jego przejawów możemy doszukiwać się w literaturze i sztuce już od czasów średniowiecza. Tendencja ta nie ominęła także muzyki – świadczą o tym liczne utwory poświęcone Matce Bożej, zachowane w najstarszych polskich źródłach polifonicznych, w tym także kompozycje Piotra z Grudziądza. Znamienny jest też fakt, że najstarsza polska kompozycja to właśnie utwór maryjny.

Nie dziwi więc, że król Zygmunt I Stary, chcąc zadbać o dusze żyjących i zmarłych przedstawicieli dynastii Jagiellonów, postanowił zwrócić się do Najwyższego właśnie za pośrednictwem Najświętszej Maryi Panny. W tym celu w 1543 roku powołał do życia kapelę rorantystów – zespół dziewięciu kapłanów-śpiewaków, kierowany przez prepozyta. Zadaniem rorantystów było codziennie odprawianie i uświetnianie polifoniczną muzyką mszy wotywnej o Zwiastowaniu Najświętszej Maryi Panny, zwaną od pierwszych słów introitu Rorate caeli mszą roratną. Msza ta, poza wyjątkowymi sytuacjami miała odbywać się w Kaplicy Zygmuntowskiej, wybudowanej z inicjatywy Zygmunta I w 1531 roku. Z czasem obowiązki kapeli zostały rozszerzone – na mocy fundacji Zygmunta II Augusta z 1551 roku rorantyści zostali zobowiązani do śpiewania muzyki polifonicznej przy głównym ołtarzu katedry w czasie sześciu najważniejszych świąt maryjnych roku liturgicznego – Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny, (2 lutego), Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (25 marca), Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny (2 lipca), Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia), Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (8 września) i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (8 grudnia).

Rorantyści przez ponad trzysta lat działalności – kapela istniała aż do drugiej połowy XIX wieku – zgromadzili w swoich zbiorach niezwykle bogaty repertuar maryjny, zarówno rodzimy, jak i zagraniczny. Z dzieł polskich twórców najważniejsze są szesnastowieczne utwory Sebastiana z Felsztyna i Krzysztofa Borka, siedemnastowieczne kompozycje Franciszka Liliusa i Bartłomieja Pękiela oraz osiemnastowieczna twórczość Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego i Wincentego Maxylewicza. Wśród utworów importowanych na uwagę zasługują dzieła Giovanniego Pierluigiego da Palestrina, Vincenza Ruffa czy Giovanniego Mattea Asoli. Zdecydowana większość repertuaru maryjnego rorantystów to utwory anonimowe. Co ciekawe, kapela rorantystów przez cały okres działalności nie zmieniała swych przyzwyczajeń – wszystkie kompozycje zachowane w jej zbiorach, choć powstawały przez kilkaset lat, są do siebie zbliżone stylistycznie.



Koncerty

NOWOGARD

20 maja 2016
godz. 19.00

Kościół Wniebowzięcia NMP
ul. Kościelna 2A

WARSZAWA

22 maja 2016
godz. 19.30

Kościół Nawiedzenia NMP
ul. Przyrynek 2

BYDGOSZCZ

31 maja 2016
godz. 18.30

Katedra Bydgoska
ul. Farna 2

TORUŃ

10 czerwca 2016
godz. 20.00

Dwór Artusa
Rynek Staromiejski 6

WARSZAWA-WILANÓW

16 czerwca 2016
godz. 18.30

Kościół Św. Anny
ul. Kolegiacka 1







Patronat honorowy

Instytut muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego



Patronat medialny

Hi-Fi i Muzyka



Sponsorzy

Anna Panek


Firma Jagram



Sawski & Urzędowski Sp. z o.o.

Magnificat Anima Mea Dominum

P

ierwsza odsłona projektu miała miejsce w 2013 roku. Ukazała się wtedy płyta Magnificat anima mea Dominum, na której znalazły się przede wszystkim anonimowe kompozycje zachowane w zbiorach roranckich, związane z obchodami Świąt Bożego Narodzenia. Na okładce płyty znalazł się rysunek przedstawiający kaplicę zygmuntowską – miejsce działalności rorantystów. Rysunek ten jest jednocześnie logo projektu, pojawia się we wszystkich materiałach z nim związanych. Oprócz pierwszego w Polsce wydawnictwa fonograficznego w całości poświęconego kapeli rorantystów wawelskich Zespół Męski Gregorianum prezentował utwory roranckie na koncertach odbywających się w Bydgoszczy, Gorzowie Wielkopolskim, Białymstoku i Warszawie w listopadzie i grudniu 2013.

Magnificat Primi Toni Anonim
Rorate Caeli Marcin Paligon
Puer natus est nobis Anonim
Missa III - Kyrie Anonim (NB?)
Missa III - Gloria Anonim (NB?)
Alleluja. Dies sanctificatus Anonim
Missa III - Credo Anonim (NB?)
Rorate Caeli Anonim
Grates nunc omnes Anonim
Missa III - Sanctus Anonim (NB?)
Missa III - Benedictus Anonim (NB?)
O admirabile commercium Anonim
Missa III - Agnus Dei Anonim (NB?)
Verbum caro factum est Anonim
Magnificat Quinti Toni Anonim

Omnes Sancti Dei

W

roku 2014 działania w ramach projektu „Zapomniane skarby kapeli rorantystów” przyjęły bardzo podobny obrót – w pierwszej połowie roku członkowie Zespołu Męskiego Gregorianum sporządzali transkrypcje niewydanych dotąd utworów ze zbiorów roranckich i przygotowywali materiał muzyczny. Zwieńczeniem tych działań było sześć sesji nagraniowych w czasie których zarejestrowany został materiał do drugiej płyty. W październiku ukazała się płyta Omnes Sancti Dei, na której znalazły się utwory związane z kultem Świętych kościoła katolickiego. Są wśród nich utwory anonimowe, ale nie tylko – na płycie pojawił się motet Walentego Gawary, a także dzieła kompozytorów pochodzenia włoskiego – wspomnianych już Asprilia Pacellego, Franciszka Liliusa oraz Annibale Orgasa i Bernardina Terzago – członków kapeli rorantystów. Wydaniu płyty towarzyszyły także koncery w Zawadzkiem, Radomiu, Lublinie i Warszawie.

Magnificat Tertii Toni Jacotin
Gaudete iusti Anonim
Rorate Caeli Asprilio Pacelli
Missa a 4 voci - Kyrie Franciszek Lilius
Missa a 4 voci - Gloria Franciszek Lilius
Vir inclite Stanislae Annibale Orgas
Missa a 4 voci - Credo Franciszek Lilius
O beatum pontificem Bernardino Terzago
Missa a 4 voici - Sanctus Franciszek Lilius
Missa a 4 voci - Benedictus Franciszek Lilius
Oramus, Domine, conditor inclite Anonim
Sanguine proprio Anonim
Missa a 4 voci - Agnus Dei Franciszek Lilius
Per merita sancti Adalberti Walentyn Gawara
Omnes Sancti Dei Anonim
Magnificat Octavi Toni Anonim

Gregorianum

Z

espół Męski Gregorianum istnieje od 2005 roku. Tworzą go ludzie, którzy całe życie w jakiś sposób związani są z muzyką - znaczna część Zespołu Męskiego zaczynała karierę wokalną w chórze chłopięcym Gregorianum, niektórzy mają za sobą edukację w szkołach muzycznych, a nawet doświadczenie w orkiestrach dętych. Wszystkich łączy upodobanie do muzyki dawnej.

Od początku istnienia kierownikiem Zespołu Męskiego Gregorianum jest Berenika Jozajtis, absolwentka dyrygentury chóralnej w warszawskiej Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina), w klasie prof. Henryka Wojnarowskiego.

Zespół Męski Gregorianum specjalizuje się w wykonawstwie muzyki renesansowej, zarówno świeckiej, jak i sakralnej. Zdobywał uznanie na festiwalach poświęconych muzyce dawnej między innymi w Gorzowie Wielkopolskim czy Świeradowie Zdroju, i laury na konkursach – warto wspomnieć choćby o Grand Prix IV Konkursu Ars Liturgica w Gnieźnie, I miejsca na konkursach w Szamotułach, Myślenicach, Bydgoszczy, czy Nagrodę Publiczności na 61 Międzynarodowym Konkursie Polifonicznym w Arezzo. Zespół Męski Koncertuje w całej Polsce, nierzadko w towarzystwie uznanych wykonawców muzyki dawnej, a także stale rozwija się wokalnie, pod okiem światowej sławy specjalistów takich jak prof.: Elżbieta Wtorkowska, Cezary Szyfman czy Paul Esswood.